Elorrioko Txintxirri ikastola DBH3-4

SOINUA BAINO 8 BIDER ARINAGO Autoen abiadauraz hitz egiten hari garenean, gutxi gora behera 150km/h abiadura, asko jota 200-250km/h abiadurak etortzen zaizkigu burura. Duela urte gutxi batzuk "Bugatti Chiron Super Sport 300+" autoak 490km/h abiadurara heldu zen. Baina Aire-Indar Iparramerikarrak 10.000 km/h abiadura gainditzen duen Kohete irristakorra asmatu dute. Kohete hau giza begirako ikus ezina da, abiadura dela eta, Azken batean soinua baino zortzi bider azkarrago mugitzen da. Ibilgailu hau igarotzean ikus dezakegun gauza bakarra argia da, honek argi kantitate handia isurtzen baitu. Kohetea mugiarazi zuten azken aldian 10.620km/h abiadurara iritsi zen.

 Zinematika, edo higidura, egunerokoan uste duguna baino gehiagotan ageri da; egia esan, egiten dugun guztian, zinematika dago. Esan dezagun, Juan, goizean itxartu egin dela, gosaldu, eta aireportura joan da hainiketan, berdandu doa eta. Gero, aireportuan, hegazkin bat hartu, eta beste herrialde batera bidaiatu du. Juanen egun honetan, milaka aldiz ageri izan da higidura, baina, hiru atal hauetan bereizi daiteke: Gosaltzerakoan; mugimenduak egin ditu eskuekin gosaria prestatzenko, eta gero, jateko (hozkailura joateko, esnea hartzeko, jateko). Gero, hainiketan joan da, hau da, desplazatu egin da. Eta bukatzeko, hegazkinean zioala. Hau dena egiteko, zientziako hainbat magnitude erabili ditu, baina gu, azelerazioa eta abiaduran fijatuko gara, izan ere, hauek dira higiduraren atalak.  Abiadura , bere gorputza edo beste gorbutz batzuk mugiarazi edo dezplazatu dituen eremua eta denboraren arteko erlazioari deritzo, eta azelerazioa , abiadura honen aldaketak eta denboraren arte...

Guztiok dakigunez, gaur egun hainbat ibilgailu desberdin erabiltzen ditugu leku batetik bestera joateko. Tresna oso eraginkor hauek, faktore desberdin askori esker abiadura jakin bat hartzen dute. Zinematika fisikaren adar bat da, beste hainbaten artean abiadura eta higidura lantzen duena. Argi dago, autopistetako radarrak honekin lotura zuzena dutela beraz... zer dira radarrak? zertarako balio dute? RADARRAK Errepideetan baimendutako abiadura baina arinago baldin bazoaz, makina hauek sumatu egiten dute eta inor konturatu barik argazki bat atera; bertan, matrikula zenbakia, data, abiadura zehatza... egonez. Irudi honi esker, izunak jartzea posible egiten da. Hona hemen radarren inguruko informazio baliagarri ugari (Nola aurkitu ditzakeen, motak...) :  Informazio iturriak: https://aldizkaria.elhuyar.eus/erreportajeak/automobil-radarra-errepide-zaindari/ 

Zinematika da gorputzen higitzean egiten duen ibilbideak deskribatzen du batez ere, eta, horretarako, bi magnitude fisikoz baliatzen da, azelerazioaz eta abiaduraz, bi magnitude horiek deskribatzen dute objektu baten kokagunea nola aldatzen den denboraren arabera.

Zinematikari buruz hitz egiterakoan hegazkinekin lotura egin dezakegu, izan ere bi gauzek abidura dutelako lotura. Urte hauetan hegazkinak asko erabiltzen ditugu gure egunerokotasunean bidaietarako gehien bat eta batzuetan hegazkinez bidaiak egitea aspergarria egiten zaigu, baina ez dakizuela zein den 2021 eko hegazkinik arinena?  Mundu honetan hainbat hegazkin mota daude baina arinena x-plane hegazkina da, hegazkin honek 16 kilometroko altuerara egiten du hegan eta 1500 kilometro orduko egin al ditu. Gaur egun Estatu Batuetakoak pentsatzen ari dira, hegazkin arin bat egitea, beraien helburua da munduko edozein lekutara joatea bakarrik 4 ordu pasatuta, hegazkin hori hegazkin supersoniko bat izango litzateke eta martzan ipini egingo zuten 2026-rako.

AZELERAZIOA ZINEMATEKAREN BARNETIK Zinematika fisikaren adar bat dela argi eta garbi dago, baina honen barne azelerazio ere dago, hau, magnitude bat da, abiadura-aldaketaren eta denboraren arteko zatiduraren bidez zehazten dena.  Azelerazioa bizitzako edo gure egunerokotasunean egiten ditugun hainbat jardueratan ikus ditzakegu, kotxeetan, trafiko seinaleetan, errepidean zehazki, hainbat kiroletan, etab. Hona hemen adibide batzuk eta horietako adibide bat telebistan agertzen da astero eta azelerazioa erabiltzen da: azelerazioa moto gp

Abiadura, desplazamendua, distantzia, grafikoak... Zeren inguruan hitz egiten ari gara?     Zinematika da hasieran aipatutako galderaren erantzuna, baina ba al dakizue zer kasutan azaltzen den kontzeptu hau? Bada, ibiltzerako orduan, CD bat erreproduzitzerako orduan, saskibaloiko pilota bat jaurtitzen dugunean, planetan eguzkiaren inguruan orbitatzean... Beraz, grabitateak ere adibidez, zerikusi handia du gai honekin.     Hau aipatuta, adibide ezin hobea da eskaladako abiadura (speed) modalitatea. 15 metroko pareta baten inguruan ari gara hitz egiten, non bi bide berdin dauden eta azkarren igotzen denak irabazten du. Horretarako, oso garrantzitsua da koordinazio asko izatea paretan ahalik eta azkarren mugitu ahal izateko eta puntu batetik bestera segundu gutxitan desplazatu ahal izateko.    Hobeto uler dezazuen, hemen uzten dizkizuet adibide pare bat:  Bideoa